Manisa Celal Bayar Üniversitesi (MCBÜ) tarafından yürütülen bilimsel çalışma kapsamında, Türkiye'nin önemli üzüm çeşitlerinden Sultani Çekirdeksiz ile Alaşehir ekotipi Red Globe'un tüm genom dizilemesi tamamlanarak veriler bilim dünyasına kazandırıldı. MCBÜ Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğünün 2023-036 numaralı proje desteğiyle gerçekleştirilen araştırma, elde edilen sonuçları uluslararası NCBI GenBank veri tabanına kaydederek araştırmacıların kullanımına açtı.
Araştırmanın yürütücülüğünü MCBÜ Alaşehir Meslek Yüksekokulu Dr. Öğr. Üyesi Emine Dilşat Yeğenoğlu üstlendi. Çalışmanın bilimsel ekibinde Öğretim Görevlisi Tevfik Hasan Can, Dr. Öğr. Üyesi Ummahan Öz, Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Biyoloji Bölümünden Doç. Dr. Murat Afşar ile Tütün Eksperliği Yüksekokulundan Prof. Dr. Meltem Sesli yer aldı. Projenin BioProject numarası PRJNA1175541 olarak kaydedildi.
Genetik veriler araştırmacılara nasıl katkı sağlayacak?
Proje yürütücüsü Dr. Öğr. Üyesi Emine Dilşat Yeğenoğlu, iki üzüm çeşidinin genetik yapısının ortaya çıkarılmasının gelecekteki bilimsel çalışmalar açısından önemli bir kaynak oluşturduğunu belirtti. Yeğenoğlu, "Projemiz kapsamında Sultani Çekirdeksiz ve Alaşehir ekotipi Red Globe üzümlerinin tüm genom dizilemesini gerçekleştirdik. Elde ettiğimiz verileri uluslararası NCBI GenBank veri tabanına kaydettirerek araştırmacıların kullanımına açtık. Böylece bu iki üzüm çeşidinin genetik yapısının daha ayrıntılı incelenmesine ve yeni araştırmalar yapılmasına imkan sağlayacak bir veri kaynağı oluşturduk" dedi.
Genom verilerinin gelecekte bağcılığın geliştirilmesine yönelik araştırmalarda kullanılabileceğini ifade eden Yeğenoğlu, Sultani Çekirdeksiz'in kuru üzüm üretimi ve ihracatında, Red Globe'un ise bölgedeki yetiştiriciliği ve ekonomik değeriyle öne çıktığını kaydetti. Genetik yapının daha iyi anlaşılmasının verim, kalite, kuraklık stresine dayanıklılık ve bitkinin çevresel şartlara verdiği tepkiler üzerine yapılacak çalışmalara katkı sağlayabileceği belirtiliyor.
Hedef daha dayanıklı üzüm çeşitleri yetiştirmek
Araştırma verilerinin, gelecekte hastalıklara daha dayanıklı, su kısıtına daha toleranslı ve kalite özellikleri geliştirilmiş üzüm çeşitlerinin ıslahına yönelik çalışmalarda değerlendirilmesi bekleniyor. Özellikle Red Globe yetiştiriciliğinde karşılaşılan renklenme ve tane çatlaması gibi sorunların genetik açıdan incelenmesi, yeni araştırmalar için fırsatlar sunabilecek. Ancak elde edilen genom verilerinin doğrudan yeni bir üzüm çeşidi ortaya çıkarmadığı; bu hedeflere ulaşmak için ek araştırmalar ve saha denemeleri gerektiği vurgulandı. Araştırma ekibinin genom verilerinin ayrıntılı analizine ilişkin bilimsel makale çalışmalarını sürdürdüğü bildirildi.
